Je opent in januari de app van je energieleverancier en ziet een termijnbedrag dat weer wat hoger staat. Niemand heeft je iets aangekondigd, er is geen brief geweest, je verbruik is niet veranderd. Toch klopt het bedrag. Het is de optelsom van vier losse beslissingen die elk afzonderlijk redelijk klonken.
Vereniging Eigen Huis wil dat de Tweede Kamer daar een grens aan stelt. De belangenclub pleit voor een plafond op wat energiemaatregelen samen een huishouden mogen kosten, schreef vakblad InFinance dinsdag. Nieuwe maatregelen zouden vooraf aan dat plafond moeten worden getoetst. Komt de rekening er te ver bovenuit, dan gaat de maatregel terug naar de tekentafel of krijgen huishoudens compensatie.
Vier maatregelen, en de rekening komt op één plek binnen
Tel mee wat er in de pijplijn zit. De salderingsregeling verdwijnt per 1 januari 2027. De belasting op gas gaat omhoog. De transportkosten stijgen volgens VEH volgend jaar met gemiddeld 89 euro voor elektriciteit en 52 euro voor gas. En vanaf 2027 moeten leveranciers een deel van het aardgas vervangen door groen gas, waarvan het ministerie verwacht dat een kubieke meter daardoor in 2031 ongeveer 9 cent duurder is. Bij 1.000 kubieke meter verbruik is dat circa 90 euro per jaar.
Let op de tijdlijn in dat laatste getal, want daar gaat het in de berichtgeving snel mis: die 9 cent is de verwachting voor 2031, niet voor volgend jaar. Maar de andere drie posten staan wél op de rekening van 2027. Alleen de stijging van de transportkosten is dan al 141 euro per jaar, bovenop wat je nu al aan netbeheerkosten betaalt, en dat vóór er één kuub of kilowattuur is verbruikt. Dat de netkosten de grootste stijger zijn, rekenden we eerder al voor toen de netbeheerders hun tarieven aankondigden.
Een plafond is het eerlijkste voorstel dat we dit jaar zagen
Deze redactie vindt het voorstel van VEH raak, en om een precieze reden. Het probleem is niet dat energiebeleid geld kost. Het probleem is dat elk departement zijn eigen maatregel doorrekent tegen zijn eigen doel, en dat niemand de optelsom maakt op de plek waar die landt: de maandelijkse afschrijving van een huishouden. Cindy Kremer van VEH zegt dat precies zo: voor de overheid zijn het losse onderwerpen, voor huiseigenaren staan ze opgeteld op de energierekening.
Een toets vooraf dwingt dat af. Niet door een maatregel te verbieden, maar door de opsteller te laten zien wat er al op die rekening staat. Dat is dezelfde logica als bij een bouwbesluit: je mag bouwen, maar je moet weten wat er al staat. Dat het nu niet gebeurt, is de reden dat de discussie over de energierekening elk jaar opnieuw over één post gaat terwijl er vier bijkomen.
Wie het plafond vult, houdt de verduurzaming tegen
En dan de zwakke plek in ons eigen enthousiasme. Een kostenplafond is een prachtig instrument tot het vol zit. Stel dat de netkosten en de gasbelasting samen de ruimte opsouperen, dan ligt de volgende maatregel stil, ook als die maatregel juist de goedkoopste route naar een lagere rekening was. Isolatiesubsidies, warmtepompregelingen en netverzwaring kosten allemaal geld voordat ze iets opleveren. Een plafond zonder onderscheid tussen kosten die blijven en kosten die zichzelf terugverdienen, wordt dan een rem op precies het beleid dat de rekening op termijn omlaag brengt. VEH zegt daar in zijn voorstel niets over, en die vraag moet de Kamer wel stellen.
Reken je eigen saldering uit voor 1 januari
Doe dit weekend één som. Zoek op je jaarafrekening hoeveel kilowattuur je hebt teruggeleverd en vermenigvuldig dat met je leveringstarief. Dat bedrag is wat saldering je nu oplevert, en het is het bedrag dat vanaf 1 januari 2027 verandert. Heb je zonnepanelen en komt daar een fors getal uit, dan weet je meteen of een thuisbatterij of het verschuiven van je verbruik naar de middag voor jou iets uithaalt, of dat het verwaarloosbaar is.
Het volgende moment dat telt is de begrotingsbehandeling in de Kamer, want daar blijkt of een fractie het plafond daadwerkelijk als amendement indient of dat het bij een steunbetuiging blijft. Verdwijnt het voorstel in de commissiebehandeling, dan blijft de energierekening wat hij nu is: vier losse besluiten en één huishouden dat ze allemaal betaalt. Hoe scheef die verhouding al is, blijkt uit het feit dat meer dan de helft van je gasrekening uit belasting bestaat, terwijl de verlaging van de elektriciteitsbelasting maar een fractie daarvan compenseert.